Hazırlayan: Dt. Aybike Gözet, diş hekimi · Son güncelleme: 14 Ekim 2026
“Bu aparey dişlerimi kaydırır mı?” Bu soruyu iki ayrı zamanda duyuyorum. Bazen aparey kararı verilmeden önce, temkinli bir hastadan. Bazen de birkaç ay kullandıktan sonra, sabah dişlerinin “yerine oturmadığını” fark eden birinden.
Horlama apareyi yan etkileri konusunda kısa cevabım: evet, aparey zamanla dişlerde ve kapanışta değişiklik yapabilir. Bunu teslimden önce konuşuyorum, çünkü yan etkiyi bilen hasta onu erken fark ediyor.
Aparey alt çeneyi gece boyunca birkaç milimetre önde tutuyor. Bu konumu korumak için dişlere, diş etine, çiğneme kaslarına ve çene eklemine saatlerce hafif ama sürekli bir kuvvet biniyor. Türk Toraks Derneği’nin uyku apnesi uzlaşı raporunda yan etki görülme oranı çalışmalara göre yüzde 7 ile yüzde 70 arasında veriliyor. Aralığın bu kadar geniş olmasının bir nedeni, çalışmaların neyi yan etki saydığının ve hastaları ne kadar süre izlediğinin farklı olması olabilir.
İlk haftalarda sık görülenler
İlk günlerde en çok duyduğum şikâyetler şunlar:
- Salya artışı ya da tersine ağız kuruluğu. Ağızda yabancı bir cisim olunca tükürük artabiliyor. Ağzı açık uyuyan kişilerde kuruluk daha belirgin olabiliyor.
- Dişlerde ve çenede gerginlik. Sabah dişlerde hafif hassasiyet, çiğneme kaslarında yorgunluk hissi.
- Sabah kapanış hissi. Aparey çıkarıldıktan sonra arka dişler tam birleşmiyormuş gibi gelebiliyor. Bu his çoğu zaman kısa sürede kayboluyor.
Bunlar genellikle alışma döneminde azalıyor. Azalmıyorsa ya da her gün artıyorsa, apareyin ayarı ya da dişlere oturuşu kontrol edilmeli.
Uzun dönem: diş ve kapanış değişiklikleri
Sabah kısa sürede geçen kapanış hissi geçicidir. Yıllar içinde dişlerin konumunda olan değişiklikler ise farklı bir konu.
Bir çalışmada apareyi yaklaşık on yıl kullanan hastalar geriye dönük incelenmiş. Ön dişlerde üst ve alt dişler arasındaki yatay ve dikey örtüşme azalmış, alt ön dişler öne doğru eğilmiş. Daha önemlisi, bu değişiklikler belli bir noktada durmamış; kullanım süresi uzadıkça ilerlemiş (Pliska ve ark., 2014). Çalışma geriye dönük olduğu için sınırları var, ama yönü açık.
Daha kısa süreli ve kontrollü bir çalışmada da iki yıllık izlemde ayarlanabilir aparey kullananlarda, CPAP kullananlara göre küçük ama anlamlı diş ve kapanış değişiklikleri görülmüş (Doff ve ark., 2013).
Değişiklikler yavaş ilerlediği için kişi uzun süre fark etmeyebiliyor; bu yüzden takip, şikâyete bırakılmamalı. Ama bu, apareyi kendi başınıza bırakmanız için bir neden değil; tedavi edilmeyen uyku apnesinin de bedeli var. Kapanıştaki değişiklik ile tedavinin faydası birlikte tartılmalı; bu kararı tanıyı koyan hekim, diş hekimi ve hasta birlikte veriyor.
Çene eklemi ve aparey
Apareyi hazırlamadan önce çene eklemini mutlaka muayene ediyorum: ağız açıklığı, açıp kapatırken ses, eklem ve kaslarda hassasiyet. Eklemde aktif ağrı, kilitlenme ya da belirgin ağız açma kısıtlılığı varsa önce bu tablonun değerlendirilmesi gerekiyor; alt çeneyi öne almak şikâyeti artırabilir.
İlk haftalarda sabah hafif çene yorgunluğu sık görülüyor ve genelde azalıyor. Ağrının giderek artması, kulak önünde keskin ağrı ya da çenenin kilitlenmesi ise “alışma” değildir; apareyi takmaya ara verip kontrole gelmek gerekir.
Açık olmak gerekirse, dayandığım kaynaklar apareyin çene eklemine uzun dönem etkisini ayrıntılı ele almıyor; burada anlattıklarım klinik takip ilkeleri. Çene eklemi şikâyetleri için gece plağı yazımızın çene eklemi bölümüne bakabilirsiniz.
Horlama apareyi yan etkileri nasıl azaltılır?
Kademeli ilerletme. Alt çene tek seferde son konumuna getirilmiyor. Türk Toraks Derneği raporunda belirtildiği gibi, kişinin çenesini öne uzatabildiği en uç noktanın yaklaşık yüzde 70–75’ine birkaç hafta içinde adım adım ilerleniyor. Kaslar ve eklem bu sürede yeni konuma uyum sağlıyor.
Sabah egzersizi. Apareyi çıkardıktan sonra dişleri birkaç dakika normal kapanışlarında birleştirmek, sabah kapanış hissinin daha hızlı geçmesine yardımcı olabiliyor. Bazı hekimler bunun için sabah kısa süre takılan küçük bir yönlendirme plağı da kullanıyor. Bu uygulamaların kapanış değişikliğini ne ölçüde önlediğine dair, bu yazıda kullandığım kaynaklarda veri yok.
Başlangıç kaydı ve düzenli takip. Apareyden önce dişlerin ve kapanışın kaydını almak, sonraki kontrollerde karşılaştırma yapmayı kolaylaştırıyor. Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi ile Amerikan Dental Uyku Tıbbı Akademisi’nin kılavuzu da aparey kullanan hastaların hem diş hekimi hem uyku hekimi tarafından düzenli aralıklarla izlenmesini öneriyor (Ramar ve ark., 2015).
Ne zaman kontrole gelmeli?
| Genellikle olağan (alışma dönemi) | Kontrole gelmeniz gereken durumlar |
|---|---|
| İlk günlerde salya artışı ya da ağız kuruluğu | Haftalar geçtiği hâlde azalmayan, artan ağrı |
| Sabah dişlerde hafif hassasiyet | Belirli bir dişte keskin ağrı ya da sallanma hissi |
| Aparey çıkınca kısa süren “dişler oturmuyor” hissi | Gün içinde de geçmeyen kapanış farkı |
| Sabah hafif çene yorgunluğu | Çenede kilitlenme, ağız açmada kısıtlılık |
| Apareyde çatlak, kırık ya da gevşeme | |
| Horlamanın ya da gündüz uykululuğunun geri dönmesi |
Son satır yan etki değil, ama önemli: Şikâyetler geri dönüyorsa tanıyı koyan hekiminizle de görüşmelisiniz.
Sık sorulan sorular
-
Aparey dişleri kaydırır mı?
Uzun süreli kullanımda ön dişlerin örtüşmesinde azalma ve alt ön dişlerde öne eğilme gibi değişiklikler görülebiliyor. Bu değişiklikler yavaş ilerlediği için düzenli diş hekimi kontrolü önemli.
-
Sabah dişlerim yerine oturmuyor, normal mi?
Aparey çıkarıldıktan sonra kısa süren bir kapanış farkı özellikle ilk haftalarda sık görülür. Gün içinde geçmiyorsa ya da giderek belirginleşiyorsa kontrole gelmelisiniz.
-
Çene eklemi sorunu olan aparey kullanabilir mi?
Duruma bağlı. Eklemde aktif ağrı, kilitlenme ya da ağız açma kısıtlılığı varsa önce eklemin değerlendirilmesi gerekir. Hafif ve stabil şikâyetlerde aparey dikkatli bir takiple düşünülebilir; karar muayenede verilir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve tanı yerine geçmez. Uyku apnesi tanısı uyku testiyle KBB, göğüs hastalıkları veya nöroloji hekimince konur; diş hekimi apareyi bu hekimin yönlendirmesiyle hazırlar ve ağız-çene açısından takip eder.
Dt. Aybike Gözet Diş Kliniği · Alavardı Mah. Yaka Cd. No:92, Meram/Konya
Kaynaklar
- Pliska BT, Nam H, Chen H, Lowe AA, Almeida FR. Obstructive sleep apnea and mandibular advancement splints: occlusal effects and progression of changes associated with a decade of treatment. J Clin Sleep Med. 2014;10(12):1285-1291. doi:10.5664/jcsm.4278
- Doff MHJ, Finnema KJ, Hoekema A, ve ark. Long-term oral appliance therapy in obstructive sleep apnea syndrome: a controlled study on dental side effects. Clin Oral Investig. 2013;17(2):475-482. doi:10.1007/s00784-012-0737-x
- Türk Toraks Derneği. Obstrüktif Uyku Apne Sendromu Tanı ve Tedavi Uzlaşı Raporu, Ağız İçi Araç Tedavisi bölümü. 2012. https://www.toraks.org.tr/uzman/kutuphane/indir/1394
- Ramar K, Dort LC, Katz SG, ve ark. Clinical Practice Guideline for the Treatment of Obstructive Sleep Apnea and Snoring with Oral Appliance Therapy: An Update for 2015. J Clin Sleep Med. 2015;11(7):773-827. doi:10.5664/jcsm.4858
